Każdy z nas wchodzi w życie z pewnym bagażem. I najciekawsze jest to, że nie wszystko w tym bagażu sami spakowaliśmy. Jest tam trochę po mamie, trochę po ojcu. Temperament. Sposób reagowania. Poczucie bezpieczeństwa albo jego brak. Jedni wynieśli z dzieciństwa przekonanie: „Poradzisz sobie”. Inni przez lata słyszeli: „Uważaj. Świat jest niebezpieczny”.

Otrzymujemy od poprzednich pokoleń więcej niż same geny. Wiele przejmujemy przez wychowanie, rodzinne więzi i sposób przeżywania codzienności. Epigenetyka bada również, jak środowisko wpływa na aktywność genów. Część zmian może w określonych warunkach oddziaływać na kolejne pokolenie, ale nie oznacza to, że los człowieka jest z góry zapisany. Historia rodziców i wcześniejszych pokoleń może więc być obecna w naszych reakcjach, lękach i sposobie budowania relacji. To ważny bagaż, ale nie wyrok.

Bagaż, który nie musi być wyrokiem

I właśnie dzisiaj, w pierwszym czytaniu, staje przed nami człowiek, który bardzo dobrze wiedział, co znaczy nieść na sobie cudzą historię. Prorok Ezechiel. O jego dzieciństwie wiemy niewiele. Biblia mówi, że był kapłanem, synem Buziego. Jego świat był związany z Jerozolimą, świątynią, modlitwą i ołtarzem. Wszystko wskazywało na to, że właśnie tam będzie toczyć się jego życie. Tylko że historia napisała mu zupełnie inny scenariusz.

W roku 597 przed Chrystusem wojska Nabuchodonozora otaczają Jerozolimę. Młody król Jojakin kapituluje. Babilończycy nie niszczą jeszcze miasta, ale robią coś bardzo przemyślanego: zabierają tych, którzy stanowią siłę państwa – króla, urzędników, wojowników, rzemieślników, ludzi wykształconych. Wśród deportowanych jest Ezechiel.

Wyobraźmy sobie tę scenę. Jeszcze niedawno widział mury Jerozolimy. Znał świątynię, zapach kadzidła, modlitwy, święta, rytm miasta. Teraz idzie na wschód jako wygnaniec. Nie wybiera kierunku. Ktoś wybrał go za niego. Nie idzie szukać lepszego życia. Zostaje siłą zabrany ze swojego życia. Razem z tysiącami Judejczyków trafia do Babilonii. Zamieszkuje pośród wygnańców nad kanałem Kebar. I właśnie tam, na obcej ziemi, otrzyma swoje prorockie powołanie. To nie byli turyści. To byli ludzie wyrwani ze swojego świata. Zostawili domy, pola, ulice, które znali od dzieciństwa. Zostawili świątynię, która była centrum ich życia.

Wygnańcy znaleźli się w Babilonii z bagażem historii, która doprowadziła go aż tutaj. I pytał: „Dlaczego my?” Kiedy człowiek cierpi i czuje się upokorzony, szybko szuka winnego. Izraelici też go znaleźli. To przez nich. Przez naszych ojców. Przez królów. Przez poprzednie pokolenia. Ezechiel przytacza powiedzenie, które wtedy powtarzano: „Ojcowie jedli zielone winogrona, a zęby ścierpły synom” (Ez 18,2). Oni zjedli. Nam cierpną zęby. Oni popełnili błędy. My płacimy rachunek.

Ezechiel nie zaprzecza, że decyzje poprzednich pokoleń przynoszą skutki. Sprzeciwia się jednak przekonaniu, że syn automatycznie ponosi osobistą winę ojca. Bóg wzywa każdego do odpowiedzialności za własne postępowanie (por. Ez 18,3–4.19–20).

Ale prorok zabiera im wygodne słowo: „ONI”. Oni zawinili. Oni doprowadzili nas tutaj. Tak. Oni. Ale teraz ty. Co zrobisz ty – dzisiaj?

Nie możesz zmienić decyzji swoich ojców. Nie możesz cofnąć historii. Nie możesz wrócić do Jerozolimy sprzed katastrofy. Ale możesz zdecydować, co zrobisz z życiem, które masz teraz. Ezechiel mówi im właściwie: nie jesteście zakładnikami tego, co było. I właśnie dlatego wolność jest tak ważna. Bez wolności nie ma ani odpowiedzialności, ani nawrócenia, ani miłości. Gdyby człowiek był tylko sumą genów, wychowania i ran, nie można by mu powiedzieć: „zmień kierunek”. Wszystko byłoby już z góry zapisane. Tymczasem Ezechiel mówi wygnańcom: nie jesteście tylko produktem historii, którą otrzymaliście. Nadal możecie odpowiedzieć Bogu.

Pierwsza odpowiedź nie jest ostatnim słowem

I dokładnie tutaj otwiera się dzisiejsza Ewangelia. Ojciec mówi do syna: „Synu, idź dzisiaj pracować w winnicy”. Syn odpowiada: „Nie chcę”. Krótko. Twardo. Źle. Gdybyśmy zatrzymali film w tym miejscu, już byśmy go ocenili: buntownik, nieposłuszny, powiedział ojcu „nie”.

Tylko że Jezus nie zatrzymuje filmu. Dodaje: „Później opamiętał się i poszedł”. I właściwie w tym jednym zdaniu zawiera się cała Ewangelia tej niedzieli. Człowiek nie musi zostać tym, kim był pięć minut wcześniej. Nie wiemy, co się w nim wydarzyło. Wiemy jedno: powiedział „nie” – a potem poszedł. Pierwsza odpowiedź nie stała się ostatnim słowem jego historii.

Drugi syn powiedział: „Idę, panie”. I nie poszedł. Tyle wystarczy. Ezechiel mówi wygnańcom: nie musicie powtarzać historii swoich ojców. Jezus pokazuje jeszcze więcej: nie musisz nawet powtarzać własnego wczorajszego „nie”.

Dzisiaj możesz wybrać na nowo

To jest bardzo konkretne. Krzyk ojca może po latach pojawić się w twoim głosie, kiedy mówisz do własnego dziecka. Ale możesz się zatrzymać i dać mu inny wzorzec. Zdrada sprzed lat może sprawić, że przestaniesz ufać ludziom. Ale tamta rana nie musi kierować każdą następną relacją. Dom bez modlitwy może sprawić, że nie wiesz, jak modlić się z własnym dzieckiem. Ale właśnie od ciebie może zacząć się w tej rodzinie coś nowego.

Przeszłość potrafi więc zostawić bolesne ślady. To jednak nie znaczy, że musi rozstrzygać o każdej naszej następnej decyzji. Ezechiel odrzuca przekonanie o nieuchronnym dziedziczeniu winy. Mówi o odpowiedzialności i możliwości nawrócenia. Pierwszy syn powiedział: „Nie chcę”. Potem się opamiętał. Wybrał inaczej. I poszedł.

Nie jesteś skazany ani na historię swoich ojców, ani na własne wczorajsze „nie”. Dzisiaj możesz wybrać na nowo. Amen.